Đến du lịch Hà Giang du khách không chỉ được ngắm nhìn khung cảnh rừng núi cao nguyên hùng vĩ, những mùa hoa ngây ngất lòng người mà với nét văn hóa vùng cao độc đáo của nhiều đồng bào dân tộc đã tạo nên nhiều món ngon đặc sản làm từ các nguyên liệu thiên nhiên địa phương phong phú tạo nên sức hấp dẫn cho Hà Giang. Top 10 món ngon đặc sản Hà Giang dưới đây giúp cho du khách có cái nhìn toàn diện hơn về nét văn hóa ẩm thực độc đáo nơi vùng cao Hà Giang.
1. Cơm Lam Bắc Mê Người Tày Bắc Mê thường hay chế biến một món ăn rất được yêu thích đó là cơm Lam. Những cây tre hoặc hóp tươi, không mỏng, không dày được chọn, sau đó chặt ra làm nhiều đoạn nhỏ, mỗi đoạn để lại một đốt làm đáy và cắt bỏ đốt trên lấy chỗ bỏ gạo vào.
Gạo nếp sau khi vo sạch, trộn đều ít muối để ráo nước rồi đổ vào ống. Đổ nước xâm xấp, nút miệng ống lại bằng lá dong hoặc lá chuối rồi ngâm khoảng 30 phút. Đem những ống tre đó dựng quanh bếp than hồng, vừa đốt vừa xoay tròn để cháy đều xung quanh vỏ ống. Khoảng độ gần một giờ, khi mùi thơm bốc lên là cơm Lam đã chín. Dùng dao tước bỏ phần vỏ đen cho tới khi gặp các lớp màng lụa mỏng màu trắng ngà. Cơm Lam Bắc Mê có thể ăn ngay lúc còn nóng , nhưng cũng có thể để đến hôm sau vì nó không bao giờ mất đi vị ngon vốn có, cơm vẫn luôn dẻo và thơm, du khách luôn cảm nhận vị thơm quyện cùng mùi lá chuối và ống nướng thật hấp dẫn. Cơm Lam Bắc Mê giờ đây đã trở thành món đặc sản của Hà Giang được nhiều du khách khắp nơi ưa thích,
2. Cháo ấu tẩu Cháo ấu tẩu được chế biến ừ nguyên liệu chính là củ ấu tẩu, không chỉ dùng làm vị thuốc. Bát cháo ấu tẩu ban đầu chỉ được biết đến như món cháo giải cảm của đồng bào dân tộc Mông. Sau này, người dân Hà Giang thêm một số gia vị, phụ gia khác, nấu thành món cháo "đặc sản" của xứ sở mờ sương, ăn ngon miệng lạ lùng.
Tại Hà Giang có rất nhiều nhà hàng phục vụ món cháo Ấu tẩu, mỗi nhà hàng có cách chế biến riêng như một bí quyết. Để có thể nấu thành món cháo ngon và tốt cho sức khỏe, thì trước khi nấu cháo, củ Ấu tẩu phải được ngâm trong nước gạo, sau đó ninh cho đến lúc bở tơi, đem tán nhuyễn, rồi mới bỏ vào nấu cùng với gạo tẻ, nếp cái, chân giò. Có thể nói rằng đến Hà Giang mà chưa ăn cháo Ấu tẩu thì coi như không biết gì về món ngon Hà Giang.Cháo Ấu tẩu ăn kèm thịt băm, các loại rau thơm và hạt tiêu rừng.Tô cháo ngon bởi tổng hòa các mùi vị: thơm của nếp, bùi của ấu tẩu và béo của chân giò, trứng, vị chua của măng…
3. Thịt gác bếp Do khó khăn về giao thông hay thời tiết, những người dân tộc Hà Giang luôn phải kỳ công nghĩ ra những món ăn giúp lưu trữ được lâu nhưng lại không làm thay đổi hương vị vốn có của thực phẩm. Món thịt gác bếp ở Hà Giang ngày nay không chỉ là món ăn ngon trong bữa cơm thường ngày nữa mà đã trở thành một đặc sản được giới thiệu với du khách thập phương.
Thịt gác bếp Hà Giang với nguyên liệu chính là thịt trâu, bò, lợn được lấy đúng chuẩn, người dân phối hợp thêm những gia vị truyền thống như ớt, gừng, tiêu, đặc biệt là mắc khén – một loại hạt tiêu rừng của người dân tộc thiểu số vùng cao Tây Bắc nhưng lại được trộn theo tỷ lệ nhất định, để khô rồi vắt lên bếp củi hun khô. Thế nên mới được thứ thịt gác bếp ngon chuẩn vị đến thế. Miếng thịt khô nhưng vẫn giữ nguyên mùi vị đặc trưng. nếu có chuyến đi du lịch Hà Giang sắp tới, bạn hãy tìm đến và thưởng thức món thịt trâu gác bếp, một đặc sản hấp dẫn, nổi tiếng của cao nguyên nơi đây.
4. Bánh cuốn trứng Bánh cuốn trứng Hà Giang là một món ăn độc đáo, Bánh cuốn ở đây khi được tráng trên bếp được đập thêm trứng rồi dùng chính lớp bánh trắng ngần ấy gói lại. Khi ăn sẽ ăn kèm với một bát nước lèo nóng hổi thả giò trắng thơm ngon ở trong.
Bánh cuốn trứng Hà Giang có hương vị rất độc đáo, lòng đỏ trứng ngầy ngậy, bọc mờ bên ngoài bằng một lớp bột bánh dai dai pha vị xốp đặc trưng của lòng trắng trứng. Dùng đũa khéo léo lật mép bánh sẽ thấy lòng đào vàng ươm, sánh ngậy chảy ra. Lúc này phải ăn ngay, nhanh tay chấm miếng bánh vào nước mắm nóng hổi, đưa lên miệng thưởng thức miếng bánh tan dần ra, hòa cùng vị đậm đà của nước chấm rất “đã”.
5. Phở chua Hà Giang Phở chua là món ăn được bắt nguồn từ Trung Quốc và du nhập vào miền bắc Việt Nam khoảng 300 năm trước, Nguyên liệu chính phở chua bao gồm bánh phở, thịt sá xíu, vịt quay, lạp xưởng hoặc xúc xích, lạc...Tuy nhiên, điểm đặc biệt tạo nên phong vị đặc biệt của phở chua Hà Giang là nước dùng hay nước chua ngọt gồm dấm chua, đường, bột sắn quấy sệt và một chút gia vị, tất cả được trộn đều rồi đem đun sôi, quấy đều tay. Sau khi chế biến nước ngon phải đảm bảo được vị chua dịu, thanh mát. Từng lát bánh phở dàn đều ra bát, phủ lên trên những miếng vịt quay vàng rộm, lạp xưởng cháy cạnh, xá xíu, thêm chút rau húng, đu đủ, lạc đập dập rồi rưới nước dùng, du khách đã có thể thưởng thức một bát phở chua ngon tuyệt với.
6. Thắng dền Vào những ngày trời lạnh lên vùng cao Hà Giang du khách hãy thưởng thức món Thắng dền thật nóng, thật cay nhưng cũng rất ngọt ngào nơi đây. Bánh được làm từ bột gạo nếp, có thể làm chay hoặc bọc nhân đậu đỗ. Làm thắng dền không khó nhưng đòi hỏi sự khéo léo và tinh tế. Đầu tiên là chọn gạo nếp, theo những người làm bánh, phải là nếp Yên Minh, hạt mẩy, dẻo thơm.
Gạo nếp sau khi ngâm, để ráo xay bột, rồi đổ vào một chiếc túi vải, đợi đến khi bột đặc mịn mới đem ra làm bánh. Mỗi viên bánh Thắng dền được nặn hình tròn, to như viên bánh trôi, có nhân đỗ, vừng, dừa. Đun sôi nước rồi thả vào luộc, đến khi bánh chín, nổi lên là vớt ra chan với nước nấu từ đường hoa mai và gừng. Bánh dẻo, ngon nhưng quan trọng hơn vẫn là nước đường. Bát Thắng dền sau khi chan nước đường, sẽ được dưới thêm chút nước cốt dừa, lạc rang vàng để thêm hấp dẫn. Thắng dền chẳng biết từ bao giờ trở thành món ăn vặt đặc sản Hà Giang, đó cũng là món ăn mà người dân nơi đây hay giới thiệu cho những vị khách lần đầu đặt chân tới cao nguyên đá này.
7. Thắng cố Thắng cố là món ăn dân dã, truyền thống lâu đời của người Mông, thắng cố là biến âm từ tên gọi “Thảng cố”, nghĩa là canh xương. Làm thắng cố cũng thật đơn giản. người ta lấy phần xương xẩu của trâu, bò, lợn.. được chặt nhỏ, gân cốt bạc nhạc, mỡ và các loại thịt vụn được lọc ra cùng với tiết đông cắt thành miếng nhỏ cộng với tim gan phèo phổi làm nguyên liệu cơ bản để chế biến món Thắng cố. Sau đó cho thêm hảo quả, hạt dổi và củ sả, ớt, tiêu...đun sôi, vừa đun vừa vớt váng bỏ đi. Khi chín múc ra bát khi nóng hổi, vừa ăn vừa thổi.Ở Hà Giang món thắng cố luôn có một mùi đặc trưng ngai ngái của ruột non trâu, bò, dê để nguyên các thứ bên trong thì thắng cố mới ngon đúng vị nên nhiều người cũng chỉ dám xem Thắng cố chứ chưa chắc đủ can đảm nếm thử. Đàn ông Mông đi chợ Đồng Văn – Hà Giang đều mong được ăn một bát thắng cố, uống vài bát rượu với bạn bè. Đến Hà Giang thưởng thức hương vị thắng cố đặc trưng nhấm nháp với ly rượu ngô thơm ngọt là trải nghiệm đáng nhớ nhất.
8. Xôi ngũ sắc Xôi ngũ sắc là món ăn nổi tiếng của người Tày dùng trong những dịp lễ hội truyền thống. Món xôi độc đáo này được làm với 5 màu khác nhau: đỏ, xanh, trắng, tím, vàng tượng trưng cho ngũ hành,
Để có được màu đỏ đẹp mắt người ta dùng gấc để nhuộm màu hoặc lá cơm đỏ, màu xanh được dùng từ lá gừng, màu vàng được nhuộm từ nghệ giã lấy nước hoặc quả dành dành, còn màu tím dùng lá cơm đen. Màu trắng của xôi chính là màu nguyên thuỷ của gạo nếp Món ăn hấp dẫn này được làm từ một loại gạo nếp thơm và dẻo nổi tiếng do chính những người dân bản địa Hà Giang trồng ra với từng hạt gạo thơm lừng trắng tinh được lựa chọn. Với hình thức bắt mắt, độ dẻo thơm khó lẫn khiến xôi ngũ sắc trở thành món ăn đặc sản làm nên bản sắc cho người Tày ở Hà Giang.
9. Rau trộn Được chế biến từ các loại rau phổ biến như cải bắp, cải ngọt hay quả đậu và một số thành phần phụ khác như xúc xích, bánh bao và bánh lơ khoải, món rau trộn tại Hà Giang dưới đôi bàn tay khéo léo của những con người ở cao nguyên đá, món ăn này trở nên đặc biệt hơn hết.
Cách chế biến cũng khá đơn giản. Sau khi chiên riêng từng nguyên liệu, người làm sẽ trộn lại cùng một loại tương đặc biệt. Chính loại tương này đã làm nên vị cay lạ của rau trộn. Vị mềm mềm của bánh lơ khoải cùng vị giòn tan của các loại rau quả đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho món ăn này mà có lẽ chỉ ở Hà Giang mới có.
10. Lạp Xưởng gác bếp Món ăn đặc sản mà nhiều người lựa chọn mang về là món ăn có hương vị mới lạ và độc đáo của Hà Giang, lạp xưởng gác bếp với công thức chế biến và bảo quản rất "miền núi" sẽ giúp du khách có 1 món quà ý nghĩa khi đến du lịch Hà Giang.Loại thịt được người dân Hà Giang chọn làm lạp xưởng phải là loại thịt nửa nạc, nửa mỡ. Thịt được lược bỏ bì, băm rối rồi ướp gia vị, rượu trắng, nước gừng, nhồi lòng, sau đó mang gác bếp đến khô để món ăn đượm mùi khói bếp và thơm thoang thoảng mùi rượu, gia vị của vùng cao. Khi ăn người ta mang chiên cả khúc rồi xắt lát, chấm với mắm gừng. Miếng lạp xưởng gác bếp có vị dai dẻo của thịt, béo của mỡ và mùi thơm đặc trưng không lẫn vào đâu khác.
